KÖY ENSTİTÜLERİ NE ZAMAN AÇILDI? KİM, NEDEN KAPATTI?


82
74 shares, 82 points

17 Nisan 1940’ta TBMM’de 278 oyla ve oybirliğiyle 3803 sayılı Köy Enstitüleri Yasası kabul edilmişti. O gün oylamaya katılmayan 148 milletvekilinden üçü, altı yıl sonra Demokrat Parti’yi kuracak olan Celal Bayar, Adnan Menderes ve Fuat Köprülü‘ydü.

1940’ta dünyanın büyük bir bölümü II.Dünya Savaşı‘na tutuşmuşken Türkiye’de, Atatürk’ün başlattığı uygarlık savaşının eğitim cephesini güçlendirmek için Köy Enstitüleri kuruluyordu. Osmanlı’da Müslüman Türk köylüsü sadece asker ve vergi kaynağı olarak görülüyordu. Yüzyıllar boyunca köylü ihmal edilmişti. Yokluk, yoksulluk, hastalık içindeydi. Cumhuriyet ilan edilirken nüfusun yüzde 85’i köylerde yaşıyordu. Ancak 40.000 köyün 37.000’inde hiçbir şey olmadığı gibi okul da yoktu.

Cumhuriyet, köylüyü kurtarmak istedi. Bu nedenle Mahmut Esat Bozkurt, Türk ihtilaline ”Türk köylü ihtilali denilebileceğini” belirtiyor. İsmet İnönü, ”Anadolu’nun ortasında kurulmuş bir köylü hükümetiyiz” diyor, Atatürk ise ”Türkiye’nin gerçek sahibi ve efendisi, gerçek üretici olan köylüdür” diyerek köylüyü baş tacı ediyor.

Fay Kirby‘ye göre Köy Enstitüleri Pestalozzi, Dewey ve Cerschensteiner gibi eğitim bilimcilerin görüşlerinin taklit edilmesiyle değil, Kemalizm ilkelerine dayanılarak Türkiye‘nin özel koşullarına göre yaratılmış özgür bir eğitim modeliydi. Ne liberal Amerika’dan ne faşist Almanya’dan ne de komünist Rusya’dan alınmıştı. (Kirby,s. 65,118)

Kim, Niye Kapattı?

Sabahattin Eyüboğlu’nun deyişiyle Köy Enstitüleri, ”Çiçek açarken budanmış” kurumlardır. Oysaki 1942’de İsmet İnönü, enstitülerin sayısını 60’a çıkarmak gerektiğini söylemişti. Ancak gelin görün ki II. Dünya Savaşı sonrasında Köy Enstitüleri yavaş yavaş yok edildi.

Köy Enstitüleri, 1946’da Hasan Ali Yücel ile İsmail Hakkı Tonguç‘un görevden alınmalarıyla kan kaybetmeye başladı. 1946’da Milli Eğitim Bakanı yapılan Reşat Şemsettin Sirer, Köy Enstitüleri‘nin adeta kolunu kanadını kırdı. 1947’den itibaren enstitülerden özgür okuma ve özeleştiri uygulamaları kaldırıldı. Plan ve programlar değiştirildi. Bazı kitapların okunması yasaklandı. Karma eğitime son verildi. Kızların sayısı iyice azaltıldı. 1946’da Demokrat Parti‘nin meclise girmesiyle Köy Enstitüleri iyice tartışılmaya başlandı. DP milletvekillerinden Emin Sazak, Köy Enstitüleri’ne saldırdı. 1947’de enstitülere verilen ‘geçim toprakları’ geri alındı.

1950’de iktidara gelen DP, Köy Enstitüleri‘nde ”komünizm propagandası” yapıldığını söyled. Kızlarla erkeklerin aynı yatakhanelerde yattığı, aralarında uygunsuz ilişkiler olduğu şeklinde tamamen uydurma iddialar ortaya atıldı. 1940’larda enstitülere yönelik ırkçı saldırılara, 1950’lerde dinci saldırılar eklendi. DP’li Milli Eğitim Bakanı Tevfik İleri, 1952’de Köy Enstitüleri‘ne Köy Öğretmen Okulları adını verdi. Enstitülere zorunlu din dersi koydu. Hatta enstitüleri ”Din adamı merkezi” yapmayı bile önerdi. 1950-1954 arasında Türkiye’ye ABD’li eğitim uzmanları geldi. Florida Üniversitesi‘nden getirilen Dr. Kate Wofford‘un raporuyla Öğretmen Okulları’na dönüştürülen Köy Enstitüleri, 27 Ocak 1954 tarihli 6234 sayılı yasayla kapatıldı.(Kirby, s. 451-511.)

Kaynaklar: (Sinan Meydan Atatürk Etkisi 273-281, Mustafa Gazalcı, Köy Enstitüsi Sistemi, Fay Kirby Türkiye’de Köy Enstitüleri)


Like it? Share with your friends!

82
74 shares, 82 points

What's Your Reaction?

Nefret Nefret
0
Nefret
Tuhaf Tuhaf
0
Tuhaf
Kötü Kötü
0
Kötü
Çok İyi Çok İyi
0
Çok İyi
Yani Yani
0
Yani
Harika! Harika!
3
Harika!
LOL! LOL!
0
LOL!
OMG! OMG!
0
OMG!
İşte bu! İşte bu!
0
İşte bu!
Bir Format Seçiniz
Kişilik Testi
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia Test
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Anket
Voting to make decisions or determine opinions
Hikaye
Formatted Text with Embeds and Visuals
Liste
The Classic Internet Listicles
Geri Sayım
The Classic Internet Countdowns
Listeyi Aç
Submit your own item and vote up for the best submission
Sıralı Liste
Upvote or downvote to decide the best list item
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Görüntü
Photo or GIF
Gif
GIF format