İrlanda Tarihinden İbret Alınacak Türden Bir Kıtlık Örneği: Patates Olayı


105
240 shares, 105 points

Gelin bir ülkenin, tek bir şeye bağımlı olarak yaşamasının neler getirebileceğini, İrlanda üzerinden konuşalım ve biraz geçmişe gidelim. Konumuzun merkezinde hepimizin çok sevdiği, sofraların vazgeçilmezi, patates var. Zincir uzun.

  1. 1 Öncelikle hikayenin geçmişine gidelim. 1700’lerin ortalarında İrlanda, ortalama 3 milyon nüfusuyla bir tarım ülkesiydi. 200yıl öncesin tabii. O zamanlar ticaret şimdiki gibi olmadığı için fakirlerdi, nüfusun sadece çeyreği okuma-yazma biliyor ve ortalama 40 yıl yaşıyorlardı.


  2. 2 Çiftçiler yetiştirdikleri patateslerin bir kısmını arazi sahiplerine kira niyetine veriyordu. Kalanıyla da hayat sürdürüyordu. İrlandalılar adeta sadece patates yiyordu. Patates, protein, karbonhidrat ve bazı vitaminler sayesinde onu yiyerek hayatta kalınabilecek bir besindi.


  3. 3 Günde üç öğün patates yeniyor, yanına yine patatesten ürettikleri alkol ve varlıklı olanlar sofraya balık, lahana atabiliyorlardı. Hatta bugünün meşhur Cooley viski damıtımevi, bir zamanlar Ceimici Teo isimli -patatesten alkol üretim eviydi ama o konuyu şimdilik geçelim.


  4. 4 Zaten çoğu bataklık ve sert kayadan oluşan ülkede ekip-biçilecek her yerde patates üretiliyordu. Hatta İrlandalı çiftçiler, o zamanlar, İngiliz çiftçilere göre daha sağlıklıydı çünkü onların günlük “patatesi” ekmekti ve daha az besin içeriyordu.


  5. 5 Her Temmuz ve Ağustos ayları İrlandalılar için en aç kaldıkları dönemdi çünkü geçen yılın mahsülü neredeyse tükeniyor, yeni mahsülün toplanmasına ise daha zaman kalıyordu. Yani demek istediğim, topraktan çıkan tüm patates ancak aç kalmamalarına yetiyordu.

  6. 6 Bu dönemlerde biriktirdikleri ile (elde ne varsa) fahiş fiyatlara yulaf ve arpa da satılıyordu. Bu patates üretimi ve hayatın ona bağlı devam etmesi durumu yıllarca sürdü. Demediler ki ya başka şeyler de mi üretsek ya bir şey olursa?. Biraz kolaylarına geldi ve tabii cahillik.


  7. 7 Bu arada patates aslında İrlanda orjinli değil tabii ki. Kesin olmamakla birlikte Peru’nun And Dağları’ndan 1500 senelerinde İspanyol istilası (epey vahşidir) sonrası Avrupa’ya getiriliyor, yaklaşık 1600’lerde de İngiltere ve oradan İrlanda’ya geliyor.


  8. 8 1798’de, Fransız İhtilali’nin verdiği şevkle (gazla?), İngiltere’ye isyan başlattı İrlandalılar. İngilizler 100.000'lik orduyu İrlanda topraklarına yerleştirdi ve 2 yıl içerisinde İrlanda tamamen Büyük Krallık parçası haline geldi. Bunu eklememin nedeni birazdan anlatacaklarım.


  9. 9 1845 yılının ortalarında, garip bir durum meydana geldi. Patates yaprakları koyulaşıyor, sonrasında hemen çürümeye başlıyordu. Toprak dışına çıkan patatesler de birkaç gün sağlam duruyor ancak hiç büyümeden anında çürüyüp eriyorlardı.


  10. 10 Kökten dinci Katolikler bu durumu “günahların bedeli” olarak yorumladı. Sosyal reformcu muhafazakarlar ise “büyük kurtuluş öncesi kutsama” dediler. Kimileri de aslında yeni çalışmaya başlayan lokomotiflerin havaya yaydığı elektrik yüzünden olduğunu söyledi.Elbette tümü yanlıştı.


  11. 11 Patatesleri çürüten şey, Güney Amerika’dan gemilerle İngiltere’ye, oradan da şiddetli rüzgarlarla İrlanda’ya taşınan ve kök boğazı çürüklüğü olarak bilinen (Phytophthora ) bir tür mantar hastalığıydı. Patatesi yok ederek, aslında ülkeyi mahvedecekti.


  12. 12 İrlanda büyük bir açlık içerisine girmişti. Toplumun tüm yediği artık vahşi böğürtlenler, yosun, çürümüş lahana yaprakları, bulabildikleri kökler ve hatta kuru çimendi. İngilizler artık duruma el atmaya karar verdi. Önce çorba mutfakları ismi verilen yerler açıldı. Halka çorba.


  13. 13 Tabii karşılıksız değil, yol yapımında ve diğer işlerde çalışanların aileleri faydalanıyordu, arada da gerçekten hiçbir şeyi olmayanlar ama yeterli değildi. İ İngilizler dışarıdan getirdikleri mısırları dağıttılar ve bunu yetiştirin dediler. O da olmadı.O da olmadı işe yaramadı.


  14. 14 İngilizler bir süre sonra ne yaptılar biliyor musunuz? Akılalmaz. Laissez-faire ismi verilen, benim “salla gitsin” dediğim ancak tabii ki ekonomi ve siyaset hocalarımın daha iyi bileceği, “kendinden geçer” “kaderde varsa” “bırak dokunma” gibi bir anlayışı yürürlüğe soktular.


  15. 15 Bu büyük açlık esnasında ölen yüzbinlerce İrlandalının yanında, bir o kadarı da “yüzen tabut” gemilerle Amerika’ya göç etti. Gemideki her beş kişiden birinin kesin, 2-3’ünün sonradan hastalıktan öldüğü bu göçle de, Amerika’da İrlanda nüfusu artmaya başladı.


  16. 16 Önce Boston, sonra New York. Önce açlık ve fakirlik, sonra düzene ayak uydurma, sonra memnun olma süreçleri de Amerika’daki İrlanda mafyasının da aynı zamanda çıkış yeri olan iki şehirde başladı. Yaşayan İrlandalıların %75’inden fazlası göç etti.


  17. 17 Önce Boston, sonra New York. Önce açlık ve fakirlik, sonra düzene ayak uydurma, sonra memnun olma süreçleri de Amerika’daki İrlanda mafyasının da aynı zamanda çıkış yeri olan iki şehirde başladı. Yaşayan İrlandalıların %75’inden fazlası göç etti.


  18. 18 En fakirleri tabii ki gemiye binemiyordu ve hayatta kalabilenler, kendilerini İngiltere’ye atmaya çalışıyordu. İngilizler baktılar ki bunun sonu yok, 1847’de çoğunluğunu İrlanda’ya sınır dışı ettiler, (sayı da bugünler gibi değil 15.000 kadar).


  19. 19 Aynı tarihte Sultan Abdülmecit de 5 gemi dolusu erzakla İrlanda’ya yardım göndermiştir. İrlanda'nın en eski şehirlerinden Drogheda'da, Osmanlı gemicilerinin kaldıkları söylenen ve günümüzde otel olarak kullanılan binanın girişindeki tabelaya bakın. İrlanda bugün zor vize verir..


  20. 20 Velhasıl aradan zaman geçti, İrlanda, hem kendi, aynı zamanda da İngiliz tarım uzmanlarının ve çiftçilerin de yardımıyla bu kıtlığı atlattı ama nihayetinde yaklaşık bilinse de 2 milyon İrlandalı öldü, bir o kadarı da ülke dışına göç etti.


  21. 21 Sözün özü, ne tüketiyorsanız, onu üretebilen veya zor durumlarda üretebilecek bir ülke olmalısınız. Tarih, bunu beceremeyenlerin yıkımlarıyla dolu. Bugünkü pek iç acıcı bir zincir olmadı ama neyse. Bitti.

    Kaynak: Ozan Vural


Like it? Share with your friends!

105
240 shares, 105 points

What's Your Reaction?

Nefret Nefret
0
Nefret
Tuhaf Tuhaf
0
Tuhaf
Kötü Kötü
0
Kötü
Çok İyi Çok İyi
0
Çok İyi
Yani Yani
0
Yani
Harika! Harika!
0
Harika!
LOL! LOL!
0
LOL!
OMG! OMG!
0
OMG!
İşte bu! İşte bu!
0
İşte bu!
Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Countdown
The Classic Internet Countdowns
Open List
Submit your own item and vote up for the best submission
Ranked List
Upvote or downvote to decide the best list item
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Image
Photo or GIF
Gif
GIF format