II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİNDE UYGULANAN İLGİNÇ SANSÜRLER


3
304 shares, 3 points

II. Abdülhamid döneminde birçok sözcüğe sansür uygulanmıştır. Uygulanan bu sansürler yüzünden yazarlar artık yazmayı bırakmış, yazmaya devam edenler ise yasaklı kelimeleri kullanmamak için büyük çaba sarf etmiştir. Sultan Abdülaziz‘i çağrıştırdığı için “horoz” (çünkü horoz dövüştürürdü) ve II. Abdülhamit’in uzun burnunu çağrıştırdığından“burun” sözcükleri ile “Girit” ve onu çağrıştıran “geride” sözcükleri bile yasaktı. Bir önceki padişahın adı olan “Murat” ve veliahtın adı “Reşat” da yasaklı kelimeler arasındaydı.
30 yıllık II. Abdülhamit sansürü 1908’de hürriyetin ilanıyla son buldu. Bu ilginç sansürlere tepki gösteren dönemin yazarı Hüseyin Cahit Yalçın  Edebiyat Anıları’nda şunları yazıyor:


Bana merak olan nokta şudur: Acaba burun sözünün basında yasaklandığı Abdülhamid’e söylense çevredekiler bu dalkavukluğu, bu yasağı hangi yolla açıklayacaklardı? Yeryüzü halifesine, “Şevketli efendimiz, sizin pek biçimsiz bir burnunuz var da onun için bu sözü yasak ettik” mi diyeceklerdi. Herhalde onların ne diyeceklerini bilmem. Ama ben İzlanda Balıkçısı’nı çevirirken coğrafyayla ilgili burun sözü geldikçe “karaların denizlere doğru ilerlemiş bölümleri” diye yazıyordum.

Tahttan indirilen V. Murat’ı akla getirecek Murat ve Muradiye sözcükleri kullanılamayacağı için, 1904 yılında Bursa’daki Muradiye Camii’nin onarımının bittiği ve açılış töreni yapıldığı haberi şöyle anlatılmaktadır: “Ebülfeth Sultan Mehmet Han Hazretlerinin pederi cennet makarlarının Bursa’daki cami-i şerifi mükemmelen tamir edilmiş…” Haberin konusu Muradiye Camii ama sansür yüzünden caminin adı hiçbir yerde geçmiyor! Ünlü yazarımız Halit Ziya Uşaklıgil, “Kırk Yıl” adıyla yayımlanan anılarında o dönemi ve sansürü şöyle anlatmaktadır.


Günden güne değinilemeyecek konuların ve kalemin ucuna geldikçe atılacak sözcüklerin, hele ne türden olursa olsun saraya, yönetime, olup bitenlere işaret denebilecek sözlerin sayısı arta arta öyle bir toplama çıkmıştır ki, basın alanı artık içinde dolaşılamayacak kadar daralmış, kullanılabilecek sözcüklerin dili, ilkel bir kavramın dili kadar küçülmüştü. “Hürriyet, vatan, millet, zulüm, adalet” gibi elli, yüz sözcük ile başlayan yasak sözcüklerin gün geçtikçe toplamı kabaran yeni kovulmuş eşlerini öğrenmeli ve bunları her zaman hatırda tutarak, kalemin ucuna geldikçe pis bir böcek gibi fırlatıp atmalıydınız.

Halid Ziya Uşaklıgil

Ne var ki tüm bu dikkatine karşın Halit Ziya Uşaklıgil de sansür memurlarının hışmından kurtulmayı başaramadı. Kırık Kalpler adlı romanının sansür memurları tarafından büyük bir bölümünün sansüre uğrayarak delik deşik edildiğini görünce, II. Meşrutiyet ilan edilene kadar bir daha kalemi eline almadı. İşte kullanılması yasak olan sözcüklerden birkaçı: Suikast, anarşi, dinamit, dinamo, infilak, kargaşalık, Kanun-u Esasi, müsavat, istibdat, beynelmilel, veliaht, cumhuriyet, mebus, yıldız…. Elbette bunları kullanmadan bir roman veya herhangi bir yazıyı kaleme almak imkansız hale gelmişti. Hal böyle olunca dönemin yazarları kalemlerini bırakmak zorunda kaldı. Yazmaya devam edenlerin kurdukları cümleler ise kendisine ait olmaktan çıkmıştı. Çünkü yasaklı kelimeleri kullanmadan bir cümle kurmak imkansız hale gelmişti.

II. Meşrutiyet’in ilanından 31 Mart Olayı’na kadar basın yıllardır beklediği yazma özgürlüğüne kavuştu. Mizah dergileri Abdülhamid dönemini yeren karikatürlerle doldu taştı. Ne var ki 31 Mart Olayı’ndan sonra yeniden başlayan sansür uygulaması II. Abdülhamid dönemini aratmadı.


Like it? Share with your friends!

3
304 shares, 3 points

What's Your Reaction?

hate hate
1
hate
confused confused
0
confused
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
love love
0
love
lol lol
1
lol
omg omg
0
omg
win win
0
win
Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Countdown
The Classic Internet Countdowns
Open List
Submit your own item and vote up for the best submission
Ranked List
Upvote or downvote to decide the best list item
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Image
Photo or GIF
Gif
GIF format